1-TİBYÂN TEFSİRİ
Müfessir Ayıntâbî Mehmed Efendi (d- ö.1699) tarafından gerçekleştirilen bu eser, Türk tarihinde basılı ilk Türkçe tefsir vasfını haizdir.
Mehmed b. Hamza ed-Debbâğ adıyla maruf, Ayıntabî Mehmet Efendi, Ayıntab’da(Gazi Antep) doğdu. Bununla beraber Ayıntabî ve Sivasî nispetleriyle anılır.
Âmid, (Diyarbakır) Trablusşam, Dımaşk ve Kahire gibi şehirlerde bulunmuş ancak Sivas’ta yerleşömye karar verdiğinde, yirmi yaşında idi. Kırk yıllık öğrenim süresini Sivas’ta ikmal etti. Aklî ilimlerin öğreniminde hocaarı, Ali b. Muhammed el-Gûrânî ve Zeynelâbidîn b. Muhyiddin el-Gûrânî idi. Tefsir ve hadis ilmini ise Nûreddin eş-Şebrâmellisî ve benzer vasıflı hocalardan tahsil etti. Sivas’ta M,ftülük vazifesini de icra ve ifa eden Ayıntabî’nin, Kazâbâdî, Saçaklızâde Mehmed Efendi, Tosyalı Mustafa b. Ali el-Hayrî ve Darendereli Hamza Efendi gibi isimler öğrencisi olmuştur.
Tefsirin önsözünde belirtildiğine göre Şeyhülislâm Minkārîzâde Yahyâ Efendi tarafından, huzur dersleri için İstanbul’a davet edilmiş, bu esnada, Osmanlı Sultanı 4. Mehmet Han ( IV. Mehmed (Osmanlıca: محمد رابع, romanize: Mehmed-i Râbi’) veya Avcı Mehmed (2 Ocak 1642, İstanbul – 6 Ocak 1693, Edirne), divan edebiyatındaki mahlasıyla Vefâî[1][2], 19. Osmanlı padişahı ve 98. İslam halifesidir.) tarafından, Kur’an-ı Kerim’in Türkçe ‘ye tercüme ve tefsir edilmesinin istendiği, Ayıntabî’ye, Sultan tarafından dört adet tefsir ile on adet sözlük hediye edildiği belirtilmektedir.
Ayıntabî Mehemt Efendi, eserini vücuda getirirken dil konusuna özen göstermiş, halkın anlayacağı biçimde anlatmaya dikkat etmiştir.
Bu Eserin (Tibyan Tefsiri) 1698- 1699 senelerinde Türkçe basıldığı bilinmektedir.
Buraya özenli dikkat etmek gerekir ki önemlidir.” Mustafa Kemal’in Anıtkabir ve Çankaya’da korunan kütüphanesindeki üç Kur’an çevirisinden birinin bu eserin 1317-1318 (1899-1900) tarihli baskısı olduğu belirtilmiştir. Eser günümüzde de okunmakta, son dönemlerde Latin harfleriyle yapılan neşirleri bu ilgiye işaret etmektedir. “
Gelelim asıl konuya. Elmalılı Hamdi Yazar’ın ilk Türkçe tercüme taptığı bilgisini öne çıkarmayan yok gibidir. Bu bilgi de çok ilginç değil mi?”
İlk Türkçe Kur’an tercümesinin tarihi ve mütercimi bilinmemekle beraber, bu çalışmanın IV-V. (X-XI.) yüzyıllarda gerçekleştiği tespit edilmiştir (İnan, Kur’ân-ı Kerîm’in Türkçe Tercemeleri, s. 4, 8). Eski Türkçe Kur’an tercümeleri satır arası ve tefsiri olmak üzere ikiye ayrılır. Satır arası kelime kelime Kur’an tercümesi geleneği Orta Asya’dan gelmiş, Horasanlı ve Hârizmli âlimler, İranlılardan öğrendikleri bu metodu Anadolu’ya nakletmişlerdir. XIX. yüzyılda tamamlanmış ve yayımlanmış, Kur’ân’ın matbu Türkçe çevirileri dört tanedir.
Bu malumat ışında değerlendirilmesi gerekirse tezviratın sona ermesi lazımdır.
Şakir Albayrak, 29.08.20206
